Fantastisch nieuws over de boomstamboot van Esch!
In de herfst van 2024 voerde ADC Archeologie een opgraving uit in Esch.
Eerder dat jaar was tijdens een proefsleuvenonderzoek al een bijzondere vondst gedaan: een boomstamboot. Inmiddels is de datering bekend — en wat blijkt? De boot is afkomstig uit het Neolithicum!
Het landschap in de late steentijd
Het houten object viel nauwelijks op in de venige ondergrond van de voormalige loop van de Essche Stroom. Dat het beekdal door het plangebied liep, was reeds bekend. De kano werd aangetroffen in een met veen opgevulde laagte, die kan worden geïnterpreteerd als een verlaten meander. Deze laagte was door de beek ingesneden in oudere kronkelwaardafzettingen, waarna de meanderloop werd afgesneden.
Direct naast de kano zijn de kronkelwaardafzettingen circa 40 cm dieper aangetroffen dan ongeveer 50 cm ten noorden ervan. Hieruit kan worden afgeleid dat de kano voor het laatst is aangemeerd of afgezonken in een beekgedeelte dat vermoedelijk niet dieper was dan ongeveer een halve meter.
Nadat de boot buiten gebruik was geraakt, werd zij geleidelijk bedekt door het oprukkende veen, waardoor het hout uitzonderlijk goed bewaard is gebleven.
Daterend onderzoek: dendrochronologie versus koolstofdatering
Tijdens het proefsleuvenonderzoek werd een monster genomen dat helaas niet geschikt bleek voor datering. De ouderdom van de vondst bleef daardoor aanvankelijk onbekend. Omdat het merendeel van de in Nederland aangetroffen boomstamboten uit de IJzertijd dateert, werd ook voor deze vondst in eerste instantie aan die periode gedacht.
De verrassing was dan ook groot toen uit aanvullend onderzoek bleek dat de boot aanzienlijk ouder is dan verwacht. De boomstamboot blijkt te dateren uit het midden-Neolithicum en is circa 5300 jaar oud. Daarmee is dit in één klap de oudste boot van Noord-Brabant en bovendien een van de oudste bekende boten van Nederland.
Voor het bepalen van de ouderdom is een afgebroken fragment
van de boot gebruikt voor een koolstof-14-datering.
De kano krijgt een tweede leven in Oertijdmuseum
Na onderzoek ligt de kano nu in een grote bak met een conserveringsmiddel (PEG), een soort plastic dat de houtcellen heel langzaam versterkt. Dat is een lang proces dat wel ongeveer twee jaar duurt. Daarna wordt de kano tentoongesteld in Het Oertijdmuseum in Boxtel, op slechts drie kilometer van de vindplaats.
Aflevering ‘Oud Hout’ Kluizen van Brabant – 12 maart 2026
Op 12 maart om 18.00 uur zendt Omroep Brabant een aflevering uit van het programma Kluizen van Brabant die volledig in het teken staat van de boomstamboot. In deze uitzending wordt aandacht besteed aan de vondst, de archeologische context en onderzoek naar de datering ervan.
Unieke open depotdag – 22 april 2026
Voor wie de kano al eerder wil zien: op woensdag 22 april 2026 organiseert Het Oertijdmuseum een eenmalige open depotdag. Bezoekers kunnen dan de kano in de conserveringstank van dichtbij bekijken. Er zijn archeologen bij aanwezig die kunnen vertellen over het onderzoek. Ook is er een demonstratie hoe vuurstenen werktuigen werden gemaakt én gebruikt zo’n 5300 jaar geleden.
Bekijk in deze video het verhaal achter deze bijzondere ontdekking.
ADC ArcheoProjecten in opdracht van: Ruimte voor Ruimte.
In samenwerking met: Gemeente Boxtel, Erfgoed Brabant, Provincie Noord-Brabant en Het Oertijdmuseum.
