Verdronken stadsuitleg van Biervliet gevonden

In het voorjaar van 2011 is in opdracht van Rijkswaterstaat een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) uitgevoerd op een terrein langs de N61 ter hoogte van Biervliet. Het onderzoek was ingesteld aangezien het wegtracé N61 verbreed en deels verlegd gaat worden (zie website Rijkswaterstaat voor meer informatie). Iets minder dan een jaar na het veldonderzoek zijn alle onderzoeksresultaten bekend. Onderstaand zal een samenvatting gegeven worden van de belangrijkste conclusies van het onderzoek.

Biervliet ligt in Zeeuws Vlaanderen, enkele kilometers ten westen van Terneuzen. De plaats kent een rijk verleden met hoogtijdagen van de 12e tot en met de 14e eeuw. Dit blijkt onder meer uit het verkrijgen van stadsrechten in de 12e eeuw. De stad had een levendige handel met grote steden in het achterland als Gent en Brugge. De belangrijkste handelsproducten kwamen voort uit haringkaken en zoutproductie. Aan de welvaart van de stad kwam echter ook al vrij vroeg een einde. Vanaf het einde van de 14e eeuw werd de stad geteisterd door verschillende zware overstromingen (St. Elisabethsvloed). Deze overstromingen leidden er toe dat Biervliet als een eiland in het landschap kwam te liggen. De handel en welvaart kwamen hiermee ten einde. In de latere eeuwen was Biervliet een bescheiden plaats. In de Tachtigjarige Oorlog had de plaats nog een strategische positie vanwege haar ligging. Dit leidde er toe dat de vestingwerken rondom de stad versterkt werden.

Het terrein dat onderzocht is ligt direct ten zuiden van de bebouwde kom van Biervliet. Hoewel de huidige omvang van de plaats anders doet vermoeden, blijkt de stad Biervliet in het verleden (veel) groter geweest te zijn. Immers, op het onderzoeksterrein werden resten van een oude stadsuitleg gevonden. Dit blijkt uit meerdere grachten en verschillende nederzettingssporen die bij het proefsleuvenonderzoek werden gevonden. Vrijwel het gehele onderzochte terrein blijkt omgracht te zijn. Deze grachten waren vrij breed en diep. Door de aanleg van de grachten zijn er twee binnenterreinen gecreëerd. Het meest tegen de huidige dorpskern Biervliet gelegen zone (A) is mogelijk als industriële of ambachtelijke zone in gebruik geweest. In deze zone zijn verschillende kuilen en een kalkoven gevonden. In de tussen de grachten gelegen zone (B) zijn minder sporen gevonden. Wellicht is deze zone als akkerland of weidegrond in gebruik geweest. Alleen aan de oostzijde van de zone (B) zijn verschillende kuilen en een kademuur gevonden. De kademuur lag langs een gracht. Opvallend genoeg zijn in géén van beide zones huizen of andere gebouwen gevonden.

Profiel van gracht

Uit vondstmateriaal dat zowel in de grachten als in de overige sporen is gevonden, blijkt dat het terrein slechts een korte periode in gebruik is geweest. De stadsuitleg is vermoedelijk in de 14e eeuw aangelegd en eveneens in dezelfde eeuw in onbruik geraakt. Uit de grachtvullingen lijkt herleid te kunnen worden dat de grachten bij grote overstromingen deels dichtgeslibd zijn. Vermoedelijk gaat het daarbij om de grote overstromingen die Biervliet aan het eind van de 14e eeuw teisterden. De economische teloorgang van de stad Biervliet zou ook de voornaamste reden kunnen zijn dat de 14-eeuwse stadsuitleg na de overstromingen aan het eind van de 14e eeuw niet meer in gebruik is genomen.

Toekomstig onderzoek zal nog moeten uitwijzen hoe de verschillende terreindelen in gebruik zijn geweest, of er sprake is geweest van bewoning, of dat de zones voornamelijk een industriële functie hebben gehad. Tevens zal toekomstig onderzoek nog meer duidelijkheid moeten verschaffen in eventuele faseringen van de grachten.

Het rapport Laatmiddeleeuwse stadsuitleg van Biervliet onder de N61, geschreven door Xander Alma, is te koop via SPA-uitgevers in Zwolle.

Biervliet, interpretatie van de sporen

Muurresten Terneuzen Biervliet