De opgraving van 2750 skeletten op het St. Plechelmusplein in Oldenzaal

In 2011-2012 heeft ADC ArcheoProjecten, in samenwerking met RAAP archeologisch adviesbureau, een grootschalig archeologisch onderzoek uitgevoerd op het St Plechelmusplein in het centrum van Oldenzaal. De opgraving was nodig omdat het plein heringericht wordt. Er is bijna 5000 m² onderzocht van het gebied op en rond het plein, waar ooit een begraafplaats lag.

In totaal zijn 2750 individuen opgegraven waaronder 2229 volwassen, 189 jeugdigen en 291 kinderen; bij 41 skeletten was leeftijdsbepaling niet mogelijk. De skeletten dateren van de 9e tot de 19e eeuw. Duizend en vijf skeletten zijn bemonsterd voor DNA-isotopenonderzoek, dat meer informatie zal geven over de leefwijze en gezondheid van de vroegere bewoners van Oldenzaal. De skeletten zijn bestudeerd door een fysisch antropoloog; voorlopig zijn 556 mannelijke en 724 vrouwelijke skeletten geïdentificeerd. Er lijkt geen patroon te zijn in de verspreiding van mannen en vrouwen over het kerkhof.

Skeletten, kisten en koperdraad

De skeletten liggen vrijwel allemaal gestrekt op de rug en zijn oost-west georiënteerd begraven. Rondom de skeletten zijn vaak de resten van kisten te zien. Soms alleen in de vorm van verkleuringen door het vergane hout, maar af en toe ook in de vorm van houtresten. De kisten waren rechthoekig van vorm en met spijkers in elkaar gezet. 
329 skeletten waren in een lijkwade gewikkeld (12 % van het totaal). Bijgiften zijn er nauwelijks. Bij 127 skeletten zijn groene plekken op verschillende delen van het skelet waargenomen, waarschijnlijk resten van koper. Bij de meeste skeletten bevond zich groene aanslag ter hoogte van de schedel (77%). De reden voor dit fenomeen is nog onduidelijk. Bij een aantal skeletten zijn resten van koperdraad gevonden ter hoogte van de schedel, in combinatie met gevlochten twijgen en organisch materiaal. Versieringen met koperdraad zijn eerder waargenomen in grafcontexten, zoals op de begraafplaats naast de St. Jansbasiliek in Oosterhout in graven daterend uit de 17e t/m de 19e eeuw. Daar zijn fragmenten in combinatie met textielresten aangetroffen, door de onderzoekers geïnterpreteerd als mogelijke corsages. In oudere graven op het kerkhof in Oosterhout zijn fragmenten koperdraad in combinatie met buxusblaadjes op schedels aangetroffen. Mogelijk waren deze fragmenten onderdeel van bladerkransen. Uit Antwerpse graven zijn kransen bekend, gemaakt van een metalen frame en versierd met bloemen en bladeren. Deze kransen worden in verband gebracht met de maagdelijkheid. Voor Oldenzaal wordt nog uitgezocht of de groene aanslag hiermee kan worden verklaard. Van de skeletten waarbij groene aanslag werd aangetroffen was 55 % vrouw.

Kisten met een kleilaag

Een andere opmerkelijk fenomeen is dat sommige kisten een kleilaag aan de binnenkant hadden. Zulke kisten zijn verspreid over bijna het hele kerkhof gevonden, maar wel met een concentratie in het zuiden. De reden voor deze laag is onduidelijk. In middeleeuwse graven komen kisten gevuld met stro of een laag as regelmatig voor. Er zijn echter weinig voorbeelden bekend van kisten waar klei in aangebracht is. In de St. Peterkerk in Barton upon Humber (Lincolnshire) zijn twee begravingen, van in totaal 37, waarbij vloeibare klei in de kist lijkt te zijn gegoten (uit de periode 950-1150 na Chr.). Men denkt dat dit was gedaan vanwege een besmettelijke ziekte. Ook bij de opgraving van de St James’s Priory in Bristol is een concentratie van vier skeletten gevonden met een kleilaag (te dateren tussen de 13e en 15e eeuw). Verder onderzoek naar deze bijzondere skeletten is wenselijk.

Massagraf

In het zuidelijk deel van het terrein is een massagraf aangetroffen. Het graf bestaat uit één grote, rechthoekige kuil waarin de skeletten van zes personen zijn aangetroffen. De doden zijn allen netjes begraven, boven op elkaar, in twee stapels van drie individuen. Opvallend zijn de leeftijden van de overledenen: op een volwassen vrouw na zijn het allemaal kinderen tussen de 2 en 8 jaar oud.

Oldenzaal St Plechelmusplein © ADC
Massagraf uit Oldenzaal: met volwassen vrouw (geel), kind van 2 tot 5 jaar (rood), kind van 5 tot 8 jaar (oranje), kind van 2 tot 5 jaar (lichtgroen), kind van 5 tot 8 jaar (lichtblauw), kind van 4 tot 6 jaar (roze).  © ADC

Opgraving Oldenzaal St Plechelmusplein © ADC

Opgraving Oldenzaal St Plechelmusplein © ADC

Opgraving Oldenzaal St Plechelmusplein © ADC

  Opgraving Oldenzaal St Plechelmusplein © ADC