Nieuws & Opinie

06-04-2017. Kom de vondsten uit Tiel bekijken op zaterdag 8 april!
Meer lezen ›

04-04-2017. Eerste congres van modern oorlogserfgoed in Nederland
Meer lezen ›

29-03-2017. Spectaculaire archeologische vondsten in Tiel, van villa of heiligdom
Meer lezen ›

ADC Monografie 16 - Atuatuca Tungrorum

Een archeologische opgraving aan de Beukenbergweg in Tongeren

H.A.P. Veldman, R.C.A. Geerts, P.L.M. Hazen en H.M. van der Velde (red.), 2014. Amersfoort. 411 pp. Met CD

Het archeologisch onderzoek aan de Beukenbergweg heeft veel nieuwe informatie opgeleverd over de geschiedenis van Romeins Tongeren. Het betreft niet alleen kennis over de inrichting van het zuidwestelijke deel van de stad maar ook nieuwe inzichten in haar functioneren. Op een tweetal locaties is onderzoek gedaan: op het Schoolplein en de locatie van de te bouw Sporthal.

Schoolplein
Op de locatie Schoolplein zijn bewoningssporen aangetroffen die te dateren zijn van het laatste decennium v.Chr. tot in de 3e eeuw n.Chr. In de vroegste fasen gaat het om houtbouw, na verloop van tijd vindt een ‘verstening’ van de gebouwen plaats en is zelfs een hypocaust (vloerverwarmingsysteem) in de huizen aangelegd.

Sporthal
Het grootste areaal is op de locatie Sporthal opgegraven. Op een enkel spoor uit de IJzertijd, Middeleeuwen en Nieuwe tijd na zijn alle sporen en vondsten in de Romeinse tijd te dateren. Deze locatie is op de helling van het plateau, waarop Tongeren gesticht is, gelegen.

1e-eeuws grafveld
In het begin van de 1e eeuw n.Chr. is de laagte van het terrein in gebruik als grafveld. Het betrof tien volwassenen (mannen) en vijf kinderen. Bij de meeste inhumatiegraven was aan de ligging te zien dat de lichamen zorgvuldig begraven zijn. Enkele begravingen bestonden uit delen van het skelet, alsof deze secundair begraven waren. Bijgiften ontbraken echter grotendeels. Wel werd er relatief veel trauma bij de sleutelbeenderen en handen vastgesteld. De betekenis van dit grafveld is niet gemakkelijk te achterhalen.

Flavisch pottenbakkersatelier
Het grafveld wordt na gebruik afgedekt door meerdere lagen, deels door natuurlijke processen en deels antropogeen. Rond 70 n.Chr. wordt het terrein opnieuw ingericht. Op de overgang van het hogere gedeelte naar de laagte worden pottenbakkersateliers ingericht. Niet alleen ligt deze op de rand van de stedelijke agglomeratie (dichtbij de afzetmarkt), ook de aanwezigheid van natuurlijke hulpbronnen (klei, zand voor de magering van de producten en water) is een belangrijke vestigingsfactor geweest. Nog niet eerder kon een productieplaats in kaart gebracht worden. Tongerse producten worden voornamelijk in de regio rondom Tongeren terug gevonden. Behalve dat (goed geconserveerde) resten van ovens zijn aangetroffen, lagen er ook enkele werkkuilen en kuilen waar op grote schaal misbaksels in terecht gekomen zijn. In het lagere gedeelte zijn daarnaast verschillende kleikuilen aangetroffen waarin de grondstof kon worden opgeslagen. Nadere analyse zal moeten uitwijzen of de klei ter plaatse gedolven is. Ook de textuur van (delen van) het zand is zodanig dat niet uitgesloten kan worden dat dit gebruikt is als magering van de producten. Vier waterputten zorgden voor de watervoorziening. In het rapport worden alle vondsten uit de sporen uitgebreid behandeld. Daarnaast wordt ook het geproduceerde aardewerkassemblage uiteengezet: dit bestond onder andere uit kruiken, dolia, terra nigra borden en potten, terra rubra bekers, gezichtsurnen, kookpotten, deksels en schalen. Het pottenbakkersatelier is gedurende de Flavische periode (69 – 96 n.Chr.) in bedrijf.

Midden-Romeinse bewoning
Na de bouw van de stadmuur rond het midden van de 2e eeuw n.Chr. lijkt het of het terrein opnieuw wordt ingericht. De sporen die hiermee samenhangen betreffen enkele (delen) van greppels en palenrijen, resten van steenbouw en enkele kelders. Voor zover de verkaveling te reconstrueren is lijken het langwerpige oost-west georiënteerde kavels te betreffen. Of en op welke wijze deze verkaveling in de insulastructuur past is niet duidelijk. Anders dan op de locatie schoolplein is geen sprake van de ligging van stenen stadshuizen.

Laat-Romeinse activiteit
Er zijn verscheidene vondsten die er op wijzen dat het terrein ook gedurende de Laat-Romeinse tijd (4e eeuw n.Chr.) in gebruik is geweest. Behalve aardewerk en metaal, treffen we dit vooral aan in het muntbeeld. Toch is het aantal sporen dat aan deze fase toegeschreven kan worden dermate fragmentarisch dat we niet zeker kunnen stellen dat er ook gewoond is. De meest in het oog springende sporen betreffen een deel van een goot en een waterput, beiden in het noordoostelijke deel van het opgravingsgebied.

ADC publicaties zijn verkrijgbaar bij SPA Uitgevers

ADC Monografie 16 Tongeren